Bilim

İmkansız Görev: Varolmaması Gereken Bir Yıldızı Gözlemek


Fotoğrafta birçok yıldız görülüyor. Fakat gökbilimcilere göre, okun işaret ettiği yerdeki yıldızın orada olmaması gerekiyor – hiç doğmamış olmalıydı. Öyleyse oldukça normal görünen bu yıldızı bu kadar özel yapan şey nedir? Yıldızın oluştuğu madde. Yıldızlar genellikle hidrojen, helyum, karbon ve oksijen gibi atom adı verilen minicik şeylerin farklı türlerinin geniş seçiliminden meydana gelirler.

Fakat gökbilimcilerin son zamanlarda keşfettiği burada gösterilen yıldız neredeyse tamamem hidrojen ve helyum atomlarından oluşuyor. Gökbilimcilere göre böyle bir yıldızın varlığı imkansız.

Hidrojen ve helyum atomları Evren’in Büyük Patlama ile başlamasından hemen sonra oluştular. Diğer atomların çoğu, karbon ve altın gibi, daha sonra üretildiler, ya yıldızların içinde ya da patladıkları sırada.

Bu yıldız sadece hidrojen ve helyum içerdiği için, gökbilimcilere göre Büyük Patlama’dan çok kısa bir süre sonra oluşmuş olmalı. Yaklaşık 13 milyar yıl yaşında olabilir! Yeni keşfi gerçekleştiren gökbilimcilerden biri olan Lorenzo Monaco’ya göre “Şimdiye kadar bulunmuş en eski yıldızlardan biri olabilir”. Bu yüzden varlığı “imkansız” denilen yıldız Evren’de bilinen en yaşlı yıldız olabilir. Fotoğrafa tekrar bakın, ve o küçücük ışık noktası şimdi çok daha etkileyici görünüyor olmalı!

İlginç gerçek: Hidrojen Evren’de en çok bulunan elementtir. Tüm Evren’de bulunan atomların % 90’ından fazlası hidrojendir.

Daha fazla bilgi: Uzay Gazetesi’nin bu sayısı ESO Basın Bülteni 1132‘den uyarlanmıştır.

Advertisements

Gökadalar – IX

D. Gökadaların Oluşumu

Büyük Patlama’dan sonra gökadaların nasıl oluştukları gökbilimciler tarafından halen araştırılan bir sorudur. Gökbilimciler, Büyük Patlama’dan sonraki bir kaç yüz milyon yıl içinde maddenin tüm evren genelinde kümelendikleri varsayımında bulunuyorlar. Bu kümelerden bazıları iç hareketleri nedeniyle dağıtılmışken, bir kısmı ise yakındaki maddeyi çekerek büyümüşlerdir. Büyümeyi sürdüren kümeler bugün gördüğümüz gökadaların başlangıçları olmuşlardır. Bu ilk gökadalar 12.5 milyar yıl önce görülmeye başlamıştır.

Continue reading

Gökadalar – VIII

C. Karanlık Madde Olasılıkları


Karanlık Madde’nin doğasının araştırılması fizik ve gökbilimde oldukça aktif bir alandır. Bilim adamları onun hangi maddeden oluştuğunu henüz bilmeseler de, çok sayıda olasılığı araştırıyorlar.

Karanlık maddenin başlıca özelliği “karanlık” olması, yani hiç ışık yaymaması. Görünür, x-ışın veya kızılötesi dalgaları yaymıyor. Genellikle radyo veya kızılötesi dalgaboylarında tespit edebildiğimiz büyük hidrojen bulutları da değiller.  Buna ilaveten, karanlık madde, görünen madde ile kütleçekimsel olarak etkileşebilmeli. Bu nedenle karanlık madde gökadalarda veya gökada kümelerinde gördüğümüz kütleçekimsel etkilere neden olabilecek kadar yeterli kütleye sahip olmalı. Büyük hidrojen bulutları karanlık maddenin yaptığını yapacak kadar çok miktarda kütleye sahip değil.

Continue reading

Gökadalar – VII

B. Gizli Kütle


Gökadalardaki yıldızlar, gökadaların türüne bağlı olarak, kütleçekiminin etkisiyle farklı şekillerde hareket ederler. Eliptik gökadalardaki yıldızlar tüm doğrultularda hareket edebilirler. Sarmal gökadaların kollarındaki yıldızlar daha düzenli bir şekilde, gökadanın merkezi etrafında hareket ederler. Düzensiz gökadalardaki yıldızlarsa aşağı yukarı rastgele şekilde hareket halindedirler.

Continue reading